SQLite/pl: what changed
Revision 3 to 4. Removed lines have a minus sign; added lines have a plus sign.
| Old | New | Line | |
|---|---|---|---|
| 1 | + | --- | |
| 2 | + | [[Portal:Databases|**Portal bazy danych**]] | |
| 3 | + | Bibliografia: · [[Databases|Informacje ogólne]] · [[Database libraries|Biblioteki]] · [[Database field type|Typy pól]] · [[Data Controls tab|Kontrolki]] · [[Lazarus DB Faq|FAQ]] · [[SqlDBHowto|SQL-instrukcje]] · [[Working With TSQLQuery|Praca z TSQLQuery]] · [[How to write in-memory database applications in Lazarus/FPC|Aplikacje bazodanowe w pamięci]] · Poradniki/porady praktyczne: · [[Lazarus Database Overview|Przegląd]] · [[SQLdb Tutorial0|0 - Konfiguracja bazy danych]] · [[SQLdb Tutorial1|1 - Rozpoczęcie pracy]] · [[SQLdb Tutorial2|2 - Edycja]] · [[SQLdb Tutorial3|3 - Zapytania]] · [[SQLdb Tutorial4|4 - Moduły danych]] · [[SQLdb Programming Reference|Informacje o programowaniu]] · Bazy danych · [[Advantage Database Server|Advantage]] \- [[MySQLDatabases/pl|MySQL]] \- [[mssqlconn/pl|MS SQL]] \- [[postgres|Postgres]] \- [[Firebird|Interbase]] \- [[Firebird]] \- [[Oracle]] \- [[ODBCConn|ODBC]] \- [[TParadox|Paradox]] \- SQLite \- [[Lazarus Tdbf Tutorial|dBASE]] \- [[MS Access]] \- [[Zeos tutorial|Zeos]] | |
| 4 | + | ||
| 5 | + | ||
| 1 | 6 | ## Obsługa SQLite i FPC/Lazarus | |
| 2 | 7 | ||
| 3 | - | ||
| 8 | + | SQLite to wbudowana (nie serwerowa) baza danych dla jednego użytkownika, która może być używana w aplikacjach FPC i Lazarus. Aby uzyskać dostęp do SQLite z programów FPC/Lazarus, można użyć różnych sterowników. Wszystkie sterowniki do poprawnej pracy potrzebują biblioteki/dll SQLite umieszczonej w katalogu wykonywalnym (którym może być katalog projektu lub np. (katalog projektu)/lib/architecture/ w zależności od ustawień projektu Lazarus) (i dystrybuowane z plikiem wykonywalnym). | |
| 4 | 9 | ||
| 5 | - | ||
| 10 | + | Biblioteka ta może być również umieszona w twoim katalogu Lazarus IDE. Zobacz [[1]](<https://forum.lazarus.freepascal.org/index.php?topic=46118.msg327940#msg327940>) oraz czytaj dalej, szczególnie dla Zobacz poniżej | |
| 6 | 11 | ||
| 7 | - | ||
| 12 | + | Większość dystrybucji Linuksa ma domyślnie zainstalowany sqlite3 (np. libsqlite3.so.0), ale dystrybucje Ubuntu wymagają również odpowiedniego pakietu Dev. Oba powinny zostać zainstalowane za pośrednictwem menedżera pakietów systemowych i oznaczone jako zależność, a nie dystrybuowane z aplikacją. | |
| 8 | 13 | ||
| 9 | - | ||
| 14 | + | Win64: zobacz [[Windows Programming Tips|to]] ostrzeżenie o nieużywaniu niektórych wersji FPC/Lazarus Win64. | |
| 10 | 15 | ||
| 11 | 16 | ### Bezpośredni dostęp do SQLite | |
| 12 | 17 | ||
| 13 | - | ||
| 18 | + | Możesz w prosty sposób połączyć SQLite z Lazarusem. Komponenty, które nazywasz LiteDAC. SQLite Data Access Components (LiteDAC) to biblioteka komponentów, która zapewnia natywną łączność z SQLite z Lazarus (i Free Pascal) w systemach Windows, macOS, iOS, Android, Linux i FreeBSD dla platform 32-bitowych i 64-bitowych. LiteDAC jest przeznaczony dla programistów do tworzenia prawdziwie wieloplatformowych aplikacji bazodanowych SQLite na komputery stacjonarne i mobilne bez konieczności wdrażania dodatkowych bibliotek. Wersję próbną tego komercyjnego produktu można pobrać na stronie [Komponenty Lazarusa](<https://www.devart\(dot\)com/litedac/download.html>). Uwaga, w linku zamień wyrażenie (dot) na kropkę. | |
| 14 | 19 | ||
| 15 | 20 | ### Wbudowane komponenty SQLDB | |
| 16 | 21 | ||
| 17 | - | ||
| 22 | + | FPC/Lazarus oferuje wbudowane komponenty SQLDB, które obejmują obsługę baz danych SQLite ([[TSQLite3Connection]]) na zakładce [[SQLdb]] [[Component Palette|Palety Komponentów]], które pozwalają m.in. tworzyć GUI z komponentami bazy danych, takimi jak TDBGrids. Zaletą korzystania z komponentów baz danych SQLDB jest to, że dość łatwo jest przejść do innej bazy danych, takiej jak Firebird lub PostgreSQL, bez zbytniego zmieniania programu. Zobacz poniżej szczegóły. | |
| 18 | 23 | ||
| 19 | 24 | #### Wsparcie dla Spatialite | |
| 20 | 25 | ||
| 21 | - | ||
| 26 | + | Spatialite to rozszerzenia GIS do SQLite, których można używać z poziomu bazy danych SQL. Zobacz [[Spatialite]]. | |
| 22 | 27 | ||
| 23 | 28 | #### Obsługa szyfrowania w SQLite | |
| 24 | 29 | ||
| 25 | - | ||
| 30 | + | W ostatnich wersjach FPC (wdrożonych w marcu 2012 r.) SQLDB zawierał obsługę niektórych rozszerzonych wersji SQLite3, które szyfrują plik bazy danych SQLite przy użyciu algorytmu AES. Użyj właściwości hasła, aby ustawić klucz szyfrowania. | |
| 26 | 31 | ||
| 27 | - | ||
| 32 | + | Przykłady: | |
| 28 | 33 | ||
| 29 | - | ||
| 30 | - | ||
| 31 | - | ||
| 32 | - | ||
| 34 | + | * [SQLCipher](<http://sqlcipher.net/>): open source, lecz nie darmowe, dostępne są m.in. pliki binarne Windows (jednak musisz je skompilować samodzielnie) | |
| 35 | + | * [System.Data.SQLite](<http://system.data.sqlite.org/>): open source, dostępne są binaria Windows (32, 64, CE), pobierz np. jeden z prekompilowanych plików binarnych i zmień nazwę SQLite.Interop.dll na sqlite3.dll (jeśli używasz statycznie dołączanych bibliotek, prawdopodobnie musisz zmienić nazwę System.Data.SQLite.DLL na sqlite3.dll) | |
| 36 | + | * [wxSQLite3](<http://wxcode.sourceforge.net/docs/wxsqlite3/>): open source | |
| 37 | + | * [sqleet](<https://github.com/resilar/sqleet>): open source, brak zależności od innych bibliotek, łatwo kompiluje się za pomocą GCC do plików wykonywalnych i pliki bibliotek, wieloplatformowy. Mechanizmy szyfrowania są dostępne zarówno interaktywnie, jak i poprzez sqleet API. | |
| 33 | 38 | ||
| 34 | 39 | #### sqlite3backup | |
| 35 | 40 | ||
| 36 | - | ||
| 41 | + | sqlite3backup to jest moduł dostarczany z FPC (nie z Lazarus, ale może być w nim używany programowo), który zapewnia funkcje tworzenia kopii zapasowych/przywracania dla SQLite3. Wykorzystuje sqlite3conn bazy danych SQLDB. | |
| 37 | 42 | ||
| 38 | 43 | ### Zeos | |
| 39 | 44 | ||
| 40 | - | ||
| 45 | + | [Zeos](<https://sourceforge.net/projects/zeoslib/>) | |
| 41 | 46 | ||
| 42 | 47 | ### SQLitePass | |
| 43 | 48 | ||
| 44 | - | ||
| 49 | + | Komponenty [SQLitePass](<http://source.online.free.fr/>). Ostatnia aktualizacja kodu w 2010. Ostatnia aktywność na forum w 2011. | |
| 45 | 50 | ||
| 46 | 51 | ### TSQLite3Dataset i TSQLiteDataset | |
| 47 | 52 | ||
| 48 | - | ||
| 53 | + | Istnieją również oddzielne pakiety TSQLiteDataset (moduł sqliteds) i TSQLite3Dataset (moduł sqlite3ds); poniżej znajdziesz opis, jak z nich korzystać. Odwiedź [stronę główną sqlite4fpc](<http://sqlite4fpc.yolasite.com/>), aby znaleźć informacje o interfejsie API i więcej samouczków. | |
| 49 | 54 | ||
| 50 | - | ||
| 55 | + | TSqliteDataset i TSqlite3Dataset są potomkami [[TDataSet/pl|TDataSet]], które uzyskują dostęp odpowiednio do baz danych sqlite 2.8.x i 3.x.x. W przypadku nowych projektów prawdopodobnie użyjesz TSQlite3Dataset, ponieważ SQLite 3.x jest aktualną wersją. | |
| 51 | 56 | ||
| 52 | - | ||
| 57 | + | Poniżej znajduje się lista głównych zalet i wad w porównaniu z innymi sterownikami/metodami dostępu FPC/Lazarus SQLite: | |
| 53 | 58 | ||
| 54 | - | ||
| 59 | + | Zalety: | |
| 55 | 60 | ||
| 56 | - | ||
| 61 | + | * Elastyczny: programiści mogą wybrać, czy chcą używać języka SQL, czy nie, co pozwala im pracować z prostymi układami tabel lub dowolnym złożonym układem, na który pozwala SQL/sqlite | |
| 57 | 62 | ||
| 58 | - | ||
| 63 | + | Wady: | |
| 59 | 64 | ||
| 60 | - | ||
| 65 | + | * Zmiana na inne bazy danych jest trudniejsza niż w przypadku korzystania z komponentów SQLDB lub Zeos | |
| 61 | 66 | ||
| 62 | - | ||
| 67 | + |  **Uwaga:** Biorąc pod uwagę powyższe, wielu użytkowników będzie używać SQLDB lub Zeos ze względu na zalety, chyba że potrzebują dostępu niższego poziomu do biblioteki SQLite | |
| 63 | 68 | ||
| 64 | 69 | ## Używanie komponentów SQLdb z SQLite | |
| 65 | 70 | ||
| 66 | - | ||
| 67 | - | ||
| 68 | - | ||
| 71 | + | Te instrukcje koncentrują się na specyfice SQLDB (TSQLite3Connection) dla SQLite. Aby uzyskać ogólny przegląd, spójrz na [[SqlDBHowto]], który zawiera przydatne informacje o komponentach SQLdb. | |
| 69 | 72 | ||
| 70 | - | ||
| 73 | + | Zobacz [[SQLdb Tutorial1]], aby zapoznać się z samouczkiem na temat tworzenia GUI programu obsługującego bazę danych, który jest napisany dla SQLite/SQLDB (jak również dla Firebird/SQLDB, PostgreSQL/SQLDB, w zasadzie wszystkich obsługiwanych przez RDBMS SQLDB). | |
| 71 | 74 | ||
| 72 | - | ||
| 75 | + | Wykorzystamy kombinację trzech komponentów z zakładki Lazarus SQLdb: TSQLite3Connection, TSQLTransaction oraz TSQLQuery. TSQLQuery działa jak nasz TDataSet; w najprostszym przypadku reprezentuje po prostu jedną z naszych tabel. Dla uproszczenia: upewnij się, że masz już istniejący plik bazy danych SQLite i nie musisz teraz tworzyć nowego. TSQLite3Connection można znaleźć w module _sqlite3conn_ , ktory pownieneś zadeklarować samodzielnie jeśli pracujesz we FreePascalu. | |
| 73 | 76 | ||
| 74 | - | ||
| 77 | + | Te trzy komponenty łączy się ze sobą zwykle tak: W TSQLQuery ustaw właściwości Database i Transaction, a w TSQLTransaction ustaw właściwość Database. Nie ma wiele do zrobienia w komponentach Transaction i Connection, większość interesujących rzeczy zostanie zrobione w TSQLQuery. Skonfiguruj komponenty w następujący sposób: | |
| 75 | 78 | ||
| 76 | - | ||
| 79 | + | TSQLite3Connection: | |
| 77 | 80 | ||
| 78 | - | ||
| 81 | + | * DatabaseName: Ustaw tę właściwość na nazwę pliku (ścieżkę bezwzględną!) swojego pliku SQLite. Niestety, nie można po prostu użyć ścieżki względnej, która działa bez zmian w czasie projektowania i w czasie wykonywania ***czy to nadal prawda? Czy nie można po prostu skopiować plik db w skrypcie powłoki po kompilacji lub połączyć go symbolicznie?***. Należy upewnić się, że podczas uruchamiania aplikacji poprawna ścieżka do pliku jest zawsze ustawiana programowo, bez względu na to, co zawierała w czasie projektowania. | |
| 79 | 82 | ||
| 80 | - | ||
| 83 | + | Uwaga: Aby ustawić pełną ścieżkę biblioteki (jeśli umieścisz swoją bibliotekę sqlite dll/so/dylib w miejscu, w którym system operacyjny go nie znajdzie, na przykład w katalogu aplikacji w systemie Linux/OSX), możesz ustawić właściwość _SQLiteLibraryName_ (PRZED nawiązaniem jakiegokolwiek połączenia, np. w zdarzeniu OnCreate formularza głównego), np.: | |
| 84 | + | ``` | |
| 81 | 85 | SQLiteLibraryName:='./sqlite3.so'; | |
| 82 | 86 | ``` | |
| 83 | 87 | ||
| 84 | - | ||
| 88 | + | TSQLQuery: | |
| 85 | 89 | ||
| 86 | - | ||
| 87 | - | ||
| 88 | - | ||
| 89 | - | ||
| 90 | + | * SQL: Ustaw ją na proste zapytanie wybierające dane z jednej ze swoich tabel. Na przykład, jeśli masz tabelę „foo” i chcesz, aby ten zbiór danych reprezentował tę tabelę, użyj po prostu: | |
| 91 | + | ``` | |
| 92 | + | SELECT * FROM foo | |
| 93 | + | ``` | |
| 90 | 94 | ||
| 91 | - | ||
| 95 | + | * Active: Ustaw to na True z poziomu IDE, aby sprawdzić, czy wszystko jest poprawnie skonfigurowane. Spowoduje to również automatyczne aktywowanie transakcji i obiektów połączenia. Jeśli pojawi się błąd, oznacza to, że nazwa bazy danych połączenia jest niepoprawna lub zapytanie SQL jest nieprawidłowe. Później, gdy zakończymy dodawanie pól (patrz poniżej), ustaw je ponownie jako nieaktywne, nie chcemy, aby IDE blokowało bazę danych SQLite (pojedynczy użytkownik!) podczas testowania aplikacji. | |
| 92 | 96 | ||
| 93 | - | ||
| 97 | + | * _Prawdopodobnie nie jest to konieczne do poprawnego działania - będzie wymagało sprawdzenia (czerwiec 2012)_ Teraz możemy dodać Pola do naszego TSQLQuery. Podczas gdy komponenty są nadal aktywne, kliknij prawym przyciskiem myszy i „edytuj pola...”. Kliknij przycisk „+” i dodaj pola. Wyświetli się lista wszystkich pól zwróconych przez Twoje zapytanie SQL. Dodaj wszystkie potrzebne pola, możesz również dodać tutaj pola wyszukiwania; w takim przypadku po prostu upewnij się, że zdefiniowałeś już wszystkie potrzebne pola w innych zestawach danych, zanim zaczniesz dodawać pola odnośników, które się do nich odwołują. Jeśli Twoja tabela ma wiele kolumn i nie potrzebujesz ich wszystkich, możesz je po prostu pominąć, możesz również nieco bardziej uszczegółowić swój kod SQL. | |
| 94 | 98 | ||
| 95 | - | ||
| 99 | + | * W swoim kodzie musisz wywołać zdarzenia SQLQuery.ApplyUpdates i SQLTransaction.Commit, TSQLQuery.AfterPost i AfterInsert, które są do tego dobrym miejscem, gdy używasz go z kontrolkami obsługującymi dane, ale oczywiście możesz również odłożyć te wywołania na później. Jeśli te wywołania nie zostaną wykonane, baza danych nie zostanie zaktualizowana. | |
| 96 | 100 | ||
| 97 | - | ||
| 101 | + | * „Baza danych jest zablokowana”: IDE może nadal blokować bazę danych (SQLite jest bazą danych jednego użytkownika), prawdopodobnie zapomniałeś ustawić komponenty jako nieaktywne i ponownie rozłączone po zakończeniu definiowania wszystkich pól obiektów TSQLQuery. Użyj zdarzenia OnCreate formularza, aby ustawić ścieżkę i aktywować obiekty tylko w czasie wykonywania. Większość rzeczy ustawianych w TSQLQuery z poziomu IDE nie wymaga (a niektóre nawet nie pozwalają) by były aktywne w czasie projektowania, jedynym wyjątkiem jest zdefiniowanie pól, z których chce się odczytać projekt tabeli, więc w czasie projektowania stan nieaktywny powinien być normalnym stanem. | |
| 98 | 102 | ||
| 99 | - | ||
| 103 | + | * Wszystkie Twoje tabele powinny mieć klucz podstawowy i musisz upewnić się, że odpowiednie pole ma pfInKey i nic więcej w swoich PoviderFlags (te flagi kontrolują, jak i gdzie pole jest używane podczas automatycznego tworzenia zapytań aktualizujących i usuwających). | |
| 100 | 104 | ||
| 101 | - | ||
| 102 | - | ||
| 103 | - | ||
| 105 | + | * Jeśli używasz pól wyszukiwania | |
| 106 | + | * upewnij się, że ProviderFlags dla pola wyszukiwania jest całkowicie pusty, aby nie próbowało użyć swojej nazwy w zapytaniu aktualizującym. Samo pole odnośnika nie jest polem danych, działa tylko na wartość innego pola, odpowiadającego pola klucza i tylko to pole klucza będzie później używane w zapytaniach aktualizujących. Możesz ustawić pole klucza na ukryte, ponieważ zwykle nie chcesz go widzieć w swoim DBGrid, ale należy je zdefiniować. | |
| 107 | + | * LookupCache musi być ustawiony na True. W chwili pisania tego tekstu z jakiegoś powodu pole odnośnika nie wyświetli nic innego (ale nadal będzie działać) i dziwnie dokładnie odwrotnie jest w przypadku pracy z TSQLite3Dataset lub innymi komponentami TXXXDataset, tutaj musi być ustawione na False. Nie jestem jeszcze pewien, czy jest to zamierzone zachowanie, czy błąd. | |
| 104 | 108 | ||
| 105 | - | ||
| 109 | + | * Zwykle w przypadku prostych tabel nie musisz ustawiać żadnych właściwości InsertSQL, UpdateSQL i DeleteSQL, po prostu zostaw je puste. Jeśli masz ustawione poprawnie flagi dostawcy wszystkich pól, to powinno być w stanie utworzyć potrzebny kod SQL w locie. Aby uzyskać więcej informacji na temat InsertSQL, UpdateSQL i DeleteSQL, zobacz [[Working With TSQLQuery|Working_With_TSQLQuery#InsertSQL.2C_UpdateSQL_and_DeleteSQL_-_Basic_use_of_parameters]]. | |
| 106 | 110 | ||
| 107 | - | ||
| 111 | + | Po poprawnym skonfigurowaniu powyższego, powinieneś być teraz w stanie używać TSQLQuery jak każdego innego zestawu TDataset, manipulując jego danymi programowo lub umieszczając TDatasouce w formularzu, łącząc go z TSQLQuery, a następnie używając kontroli danych, takich jak TDBGrid itp. | |
| 108 | 112 | ||
| 109 | 113 | ### Tworzenie bazy danych | |
| 110 | 114 | ||
| 111 | - | ||
| 112 | - | ||
| 113 | - | ||
| 115 | + | Metoda [TSQLite3Connection.CreateDB](<http://www.freepascal.org/docs-html/fcl/sqldb/tsqlconnection.createdb.html>) odziedziczona z klasy nadrzędnej w rzeczywistości nic nie robi; aby utworzyć bazę danych, jeśli jeszcze nie istnieje plik bazy, wystarczy zapisać dane tabeli, jak w poniższym przykładzie: | |
| 114 | 116 | ||
| 115 | - | ||
| 117 | + | (Kod wyodrębniony z przykładu sqlite_encryption_pragma, który jest dostarczany z Lazarus 1.3 i nowszymi) | |
| 118 | + | ``` | |
| 116 | 119 | var | |
| 117 | - | ||
| 118 | - | ||
| 119 | - | ||
| 120 | - | ||
| 121 | - | ||
| 122 | - | ||
| 123 | - | ||
| 124 | - | ||
| 125 | - | ||
| 126 | - | ||
| 127 | - | ||
| 120 | + | newFile : Boolean; | |
| 128 | 121 | begin | |
| 129 | - | ||
| 122 | + | ||
| 123 | + | SQLite3Connection1.Close; // Upewnij się, że połączenie jest zamknięte, gdy zaczynamy | |
| 124 | + | ||
| 130 | 125 | try | |
| 131 | - | ||
| 132 | - | ||
| 133 | - | ||
| 134 | - | ||
| 135 | - | ||
| 136 | - | ||
| 137 | - | ||
| 138 | - | ||
| 139 | - | ||
| 140 | - | ||
| 141 | - | ||
| 142 | - | ||
| 143 | - | ||
| 144 | - | ||
| 145 | - | ||
| 146 | - | ||
| 126 | + | // Ponieważ tworzymy tę bazę danych po raz pierwszy, | |
| 127 | + | // sprawdź, czy plik już istnieje | |
| 128 | + | newFile := not FileExists(SQLite3Connection1.DatabaseName); | |
| 129 | + | ||
| 130 | + | if newFile then | |
| 131 | + | begin | |
| 132 | + | // Utwórz bazę danych i tabele | |
| 133 | + | try | |
| 134 | + | SQLite3Connection1.Open; | |
| 135 | + | SQLTransaction1.Active := true; | |
| 136 | + | ||
| 137 | + | // Tutaj konfigurujemy tabelę o nazwie „DATA” w nowej bazie danych | |
| 138 | + | SQLite3Connection1.ExecuteDirect('CREATE TABLE "DATA"('+ | |
| 139 | + | ' "id" Integer NOT NULL PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,'+ | |
| 140 | + | ' "Current_Time" DateTime NOT NULL,'+ | |
| 141 | + | ' "User_Name" Char(128) NOT NULL,'+ | |
| 142 | + | ' "Info" Char(128) NOT NULL);'); | |
| 143 | + | ||
| 144 | + | // Tworzenie indeksu na podstawie id w tabeli DATA | |
| 145 | + | SQLite3Connection1.ExecuteDirect('CREATE UNIQUE INDEX "Data_id_idx" ON "DATA"( "id" );'); | |
| 146 | + | ||
| 147 | + | SQLTransaction1.Commit; | |
| 148 | + | ||
| 149 | + | ShowMessage('Pomyślnie utworzono bazę danych.'); | |
| 150 | + | except | |
| 151 | + | ShowMessage('Nie można utworzyć nowej bazy danych'); | |
| 152 | + | end; | |
| 153 | + | end; | |
| 147 | 154 | except | |
| 148 | - | ||
| 155 | + | ShowMessage('Nie można sprawdzić, czy plik bazy danych istnieje'); | |
| 149 | 156 | end; | |
| 150 | - | ||
| 151 | - | ||
| 152 | - | ||
| 153 | - | ||
| 154 | - | ||
| 157 | + | end; | |
| 155 | 158 | ``` | |
| 156 | 159 | ||
| 157 | 160 | ### Tworzenie zestawień zdefiniowanych przez użytkownika | |
| 158 | - | ||
| 159 | - | ||
| 161 | + | ``` | |
| 160 | 162 | // Funkcja daje wynik porównania z rozróżnianiem wielkości liter w utf8 | |
| 161 | - | ||
| 162 | - | ||
| 163 | - | ||
| 164 | - | ||
| 165 | - | ||
| 166 | - | ||
| 167 | - | ||
| 168 | - | ||
| 169 | - | ||
| 170 | - | ||
| 171 | - | ||
| 172 | - | ||
| 173 | - | ||
| 174 | - | ||
| 175 | - | ||
| 176 | - | ||
| 177 | - | ||
| 178 | - | ||
| 179 | - | ||
| 180 | - | ||
| 181 | - | ||
| 182 | - | ||
| 183 | - | ||
| 184 | - | ||
| 185 | - | ||
| 186 | - | ||
| 187 | - | ||
| 188 | - | ||
| 163 | + | function UTF8xCompare(user: pointer; len1: longint; data1: pointer; len2: longint; data2: pointer): longint; cdecl; | |
| 164 | + | var S1, S2: AnsiString; | |
| 165 | + | begin | |
| 166 | + | SetString(S1, data1, len1); | |
| 167 | + | SetString(S2, data2, len2); | |
| 168 | + | Result := UnicodeCompareStr(UTF8Decode(S1), UTF8Decode(S2)); | |
| 169 | + | end; | |
| 170 | + | ||
| 171 | + | // Funkcja daje wynik porównania bez rozróżniania wielkości liter w utf8 | |
| 172 | + | function UTF8xCompare_CI(user: pointer; len1: longint; data1: pointer; len2: longint; data2: pointer): longint; cdecl; | |
| 173 | + | var S1, S2: AnsiString; | |
| 174 | + | begin | |
| 175 | + | SetString(S1, data1, len1); | |
| 176 | + | SetString(S2, data2, len2); | |
| 177 | + | Result := UnicodeCompareText(UTF8Decode(S1), UTF8Decode(S2)); | |
| 178 | + | end; | |
| 179 | + | ||
| 180 | + | // zarejestruj porządek sortowania za pomocą SQLite3 API (wymaga modułu sqlite3dyn): | |
| 181 | + | sqlite3_create_collation(SQLite3.Handle, 'UTF8_CI', SQLITE_UTF8, nil, @UTF8xCompare_CI); | |
| 182 | + | // lub za pomocą metody TSQLite3Connection: | |
| 183 | + | CreateCollation('UTF8_CI',1,nil,@UTF8xCompare_CI); | |
| 184 | + | ||
| 185 | + | // teraz możemy użyć porównania bez rozróżniania wielkości liter w SQL, takich jak: | |
| 186 | + | // SELECT * FORM table1 WHERE column1 COLLATE UTF8_CI = 'ą' | |
| 187 | + | ||
| 188 | + | // ale to nie działa dla operatora LIKE | |
| 189 | + | // w celu obsługi również operatora LIKE musimy przeciążyć domyślną funkcję LIKE za pomocą sqlite3_create_function() | |
| 190 | + | // http://www.sqlite.org/lang_corefunc.html#like | |
| 189 | 191 | ``` | |
| 190 | 192 | ||
| 191 | 193 | ### Tworzenie funkcji zdefiniowanych przez użytkownika | |
| 192 | - | ||
| 193 | - | ||
| 194 | + | ``` | |
| 194 | 195 | // przykład przeciążenia domyślnej funkcji LOWER() funkcją podaną przez użytkownika | |
| 195 | - | ||
| 196 | - | ||
| 197 | - | ||
| 198 | - | ||
| 199 | - | ||
| 200 | - | ||
| 201 | - | ||
| 202 | - | ||
| 203 | - | ||
| 204 | - | ||
| 205 | - | ||
| 206 | - | ||
| 207 | - | ||
| 196 | + | // aby uruchomić to demo, musisz dodać moduły 'sqlite3dyn' i 'ctypes' do sekcji uses | |
| 197 | + | // i dodać stałą 'SQLITE_DETERMINISTIC' o wartości $800 | |
| 198 | + | ||
| 199 | + | procedure UTF8xLower(ctx: psqlite3_context; N: cint; V: ppsqlite3_value); cdecl; | |
| 200 | + | var S: AnsiString; | |
| 201 | + | begin | |
| 202 | + | SetString(S, sqlite3_value_text(V[0]), sqlite3_value_bytes(V[0])); | |
| 203 | + | S := UTF8Encode(AnsiLowerCase(UTF8Decode(S))); | |
| 204 | + | sqlite3_result_text(ctx, PAnsiChar(S), Length(S), sqlite3_destructor_type(SQLITE_TRANSIENT)); | |
| 205 | + | end; | |
| 206 | + | ||
| 207 | + | // rejestracja funkcji LOWER() przy użyciu SQLite3 API (wymaga modułu sqlite3dyn): | |
| 208 | + | sqlite3_create_function(SQLite3.Handle, 'lower', 1, SQLITE_UTF8 or SQLITE_DETERMINISTIC, nil, @UTF8xLower, nil, nil); | |
| 208 | 209 | ``` | |
| 209 | 210 | ||
| 210 | 211 | ### SQLite3 i daty | |
| 211 | 212 | ||
| 212 | - | ||
| 213 | - | ||
| 214 | - | ||
| 215 | - | ||
| 213 | + | * SQLite 3 nie przechowuje dat jako specjalnej wartości typu DateTime. Może przechowywać je jako ciągi typu string, liczby typu doubles lub liczby całkowite typu integer - patrz <http://www.sqlite.org/datatype3.html#datetime>. | |
| 214 | + | * W ciągach string separatorem daty jest „-”, zgodnie ze standardem SQL/ISO 8601. Tak więc, jeśli wykonasz INSERT za pomocą wbudowanej funkcji DATE, zostanie ona przechowana jako coś w rodzaju „RRRR-MM-DD”. | |
| 215 | + | * Odczytywanie wartości DateTime może powodować problemy dla DataSet, jeśli są one przechowywane jako ciągi: kwalifikator .AsDateTime może zatrzymać się na takim „string date”, ale można to obejść, używając czegoś takiego jak `strftime(_%d/%m/%Y_ ,recdate) AS sqlite3recdate` w instrukcji SQL SELECT, co wymusza na SQLite3 zwrócenie rekordu daty w określonym formacie. (ciąg formatu %d/%m/%d odpowiada Twojemu regionalnemu formatowi daty, który .AsDateTime zrozumie) **== > Otwórz zgłoszenie błędu z przykładową aplikacją demonstrującą problem, jeśli taki wystąpi** | |
| 216 | + | * Podczas porównywania dat zapisanych jako ciągi (używając na przykład funkcji BETWEEN) pamiętaj, że porównanie będzie zawsze porównaniem **ciągu** i dlatego będzie zależeć od tego, jak zachowałeś wartość daty. | |
| 216 | 217 | ||
| 217 | 218 | #### Wartości domyślne w czasie lokalnym zamiast UTC | |
| 218 | 219 | ||
| 219 | - | ||
| 220 | - | ||
| 221 | - | ||
| 222 | - | ||
| 223 | - | ||
| 224 | - | ||
| 220 | + | CURRENT_TIME, CURRENT_DATE i CURRENT_TIMESTAMP zwracają aktualną datę i/lub czas UTC. Dla lokalnej daty i/lub czasu możemy użyć: | |
| 225 | 221 | ``` | |
| 222 | + | DEFAULT (datetime('now','localtime')) dla sformatowanych wartości daty i godziny YYYY-MM-DD HH:MM:SS | |
| 223 | + | DEFAULT (date('now','localtime')) dla sformatowanej wartości daty YYYY-MM-DD | |
| 224 | + | DEFAULT (time('now','localtime')) dla sformatowanej wartości czasu HH:MM:SS | |
| 225 | + | ``` | |
| 226 | 226 | ||
| 227 | 227 | ### Rozwiązywanie problemów z SQLDB i SQLite | |
| 228 | 228 | ||
| 229 | - | ||
| 230 | - | ||
| 231 | - | ||
| 229 | + | * Należy pamiętać, że aby wsparcie w czasie projektowania (pola itp.) mogło działać, Lazarus musi również znaleźć plik sqlite3.dll. | |
| 230 | + | * To samo dotyczy nazwy pliku bazy danych. Zawsze używaj ścieżki bezwzględnej, jeśli używasz komponentów do wyodrębniania m.in. nazwy pól w czasie projektowania. W przeciwnym razie IDE utworzy pusty plik w swoim katalogu. W razie problemów sprawdź, czy w katalogu lazarus/ nie ma pustej kopii pliku bazy danych. | |
| 231 | + | * Jeśli masz relację master/detail, musisz odświeżyć główny zestaw danych po każdym wstawieniu, aby uzyskać wartość pola klucza obcego podrzędnego zestawu danych. Możesz to zrobić w zdarzeniu AfterPost głównego zestawu danych, wywołując jedną z następujących przeciążonych procedur: | |
| 232 | 232 | ||
| 233 | - | ||
| 233 | + | ``` | |
| 234 | 234 | interface | |
| 235 | - | ||
| 236 | - | ||
| 237 | - | ||
| 238 | - | ||
| 239 | - | ||
| 240 | - | ||
| 241 | - | ||
| 242 | - | ||
| 243 | - | ||
| 244 | - | ||
| 245 | - | ||
| 246 | - | ||
| 247 | - | ||
| 248 | - | ||
| 249 | - | ||
| 250 | - | ||
| 251 | - | ||
| 252 | - | ||
| 253 | - | ||
| 254 | - | ||
| 255 | - | ||
| 256 | - | ||
| 257 | - | ||
| 258 | - | ||
| 259 | - | ||
| 260 | - | ||
| 261 | - | ||
| 262 | - | ||
| 263 | - | ||
| 264 | - | ||
| 265 | - | ||
| 266 | - | ||
| 267 | - | ||
| 268 | - | ||
| 269 | - | ||
| 270 | - | ||
| 271 | - | ||
| 272 | - | ||
| 273 | - | ||
| 274 | - | ||
| 275 | - | ||
| 276 | - | ||
| 277 | - | ||
| 278 | - | ||
| 279 | - | ||
| 280 | - | ||
| 281 | - | ||
| 282 | - | ||
| 283 | - | ||
| 284 | - | ||
| 235 | + | procedure RefreshADatasetAfterInsert(pDataSet: TSQLQuery);overload; | |
| 236 | + | procedure RefreshADatasetAfterInsert(pDataSet: TSQLQuery; pKeyField: string);overload; | |
| 237 | + | ||
| 238 | + | implementation | |
| 239 | + | ||
| 240 | + | procedure RefreshADatasetAfterInsert(pDataSet: TSQLQuery; pKeyField: string); | |
| 241 | + | //Ta procedura odświeża DataSet i ustawia kursor na ostatnim rekordzie | |
| 242 | + | //Do użycia, jeśli nie ma gwarancji, że DataSet zostanie posortowany według klucza podstawowego z automatycznym przyrostem | |
| 243 | + | var | |
| 244 | + | vLastID: Integer; | |
| 245 | + | vUpdateStatus : TUpdateStatus; | |
| 246 | + | begin | |
| 247 | + | vUpdateStatus := pDataset.UpdateStatus; | |
| 248 | + | //Pobierz ostatnio wstawiony identyfikator w bazie danych | |
| 249 | + | pDataset.ApplyUpdates; | |
| 250 | + | vLastID:=(pDataSet.DataBase as TSQLite3Connection).GetInsertID; | |
| 251 | + | //Teraz wróć do odpowiedniego wiersza (rekordu) | |
| 252 | + | if vUpdateStatus = usInserted then begin | |
| 253 | + | pDataset.Refresh; | |
| 254 | + | //Odśwież i wróć do odpowiedniego wiersza | |
| 255 | + | pDataset.Locate(pKeyField,vLastID,[]); | |
| 256 | + | end; | |
| 257 | + | end; | |
| 258 | + | ||
| 259 | + | procedure RefreshADatasetAfterInsert(pDataSet: TSQLQuery); | |
| 260 | + | //Ta procedura odświeża DataSet i ustawia kursor na ostatnim rekordzie | |
| 261 | + | //Do użycia tylko wtedy, gdy DataSet ma gwarancję, że zostanie posortowany według klucza podstawowego z automatycznym przyrostem | |
| 262 | + | var | |
| 263 | + | vLastID: Integer; | |
| 264 | + | vUpdateStatus : TUpdateStatus; | |
| 265 | + | begin | |
| 266 | + | vUpdateStatus := pDataset.UpdateStatus; | |
| 267 | + | pDataset.ApplyUpdates; | |
| 268 | + | vLastID:=(pDataSet.DataBase as TSQLite3Connection).GetInsertID; | |
| 269 | + | if vUpdateStatus = usInserted then begin | |
| 270 | + | pDataset.Refresh; | |
| 271 | + | //Niebezpieczny! | |
| 272 | + | pDataSet.Last; | |
| 273 | + | end; | |
| 274 | + | end; | |
| 275 | + | ||
| 276 | + | procedure TDataModule1.SQLQuery1AfterPost(DataSet: TDataSet); | |
| 277 | + | begin | |
| 278 | + | RefreshADatasetAfterInsert(Dataset as TSQLQuery); //Jeśli Twój DataSet jest posortowany według klucza podstawowego | |
| 279 | + | end; | |
| 280 | + | ||
| 281 | + | procedure TDataModule1.SQLQuery2AfterPost(DataSet: TDataSet); | |
| 282 | + | begin | |
| 283 | + | RefreshADatasetAfterInsert(Dataset as TSQLQuery, 'ID'); //Jeśli nie masz pewności, że DataSet jest zawsze posortowany według klucza podstawowego | |
| 284 | + | end; | |
| 285 | 285 | ``` | |
| 286 | 286 | ||
| 287 | 287 | ### Vacuum i inne operacje, które należy wykonać poza transakcją | |
| 288 | 288 | ||
| 289 | - | ||
| 290 | - | ||
| 291 | - | ||
| 292 | - | ||
| 293 | - | ||
| 294 | - | ||
| 295 | - | ||
| 296 | - | ||
| 289 | + | Wydaje się, że baza danych SQLDB zawsze wymaga połączenia, ale niektóre operacje, takie jak Pragma i Vacuum, muszą odbywać się poza transakcją. Sztuka polega na tym, aby zakończyć transakcję, wykonać to, co musisz i zacząć ponownie przeprowadzić transakcję (aby sqldb się nie pomyliło :) | |
| 297 | 290 | ``` | |
| 291 | + | // commit any pending operations or use a "fresh" sqlconnection | |
| 292 | + | // zatwierdź wszelkie oczekujące operacje lub użyj „świeżego” sqlconnection | |
| 293 | + | Conn.ExecuteDirect('End Transaction'); // Zakończ transakcję rozpoczętą przez SQLdb | |
| 294 | + | Conn.ExecuteDirect('Vacuum'); | |
| 295 | + | Conn.ExecuteDirect('Begin Transaction'); //Rozpocznij transakcję dla SQLdb | |
| 296 | + | ``` | |
| 298 | 297 | ||
| 299 | 298 | ## Używanie TSQLite3Dataset | |
| 300 | 299 | ||
| 301 | - | ||
| 300 | + | W tej sekcji szczegółowo opisano, jak używać komponentów TSQLite2Dataset i TSQLite3Dataset w celu uzyskania dostępu do baz danych SQlite. Luiz Américo luizmed(at)oi(kropka)com(kropka)br | |
| 302 | 301 | ||
| 303 | 302 | #### Wymagania | |
| 304 | 303 | ||
| 305 | - | ||
| 306 | - | ||
| 307 | - | ||
| 308 | - | ||
| 304 | + | * Dla baz danych sqlite2 (starsze): | |
| 305 | + | * FPC 2.0.0 lub nowszy | |
| 306 | + | * Lazarus 0.9.10 lub nowszy | |
| 307 | + | * Biblioteka uruchomieniowa SQLite 2.8.15 lub nowsza* | |
| 309 | 308 | ||
| 310 | - | ||
| 309 | + | * Sqlite2 nie jest już utrzymywany, a pliku binarnego nie można znaleźć na stronie sqlite | |
| 311 | 310 | ||
| 312 | - | ||
| 313 | - | ||
| 314 | - | ||
| 315 | - | ||
| 311 | + | * Dla baz danych sqlite3: | |
| 312 | + | * FPC 2.0.2 lub nowszy | |
| 313 | + | * Lazarus 0.9.11 (rewizja svn) lub nowszy | |
| 314 | + | * biblioteka uruchomieniowa sqlite 3.2.1 lub nowsza (pobierz ją ze strony [www.sqlite.org](<http://www.sqlite.org>)) | |
| 316 | 315 | ||
| 317 | 316 | **Przed rozpoczęciem projektu Lazarus upewnij się, że:** | |
| 318 | 317 | ||
| 319 | - | ||
| 320 | - | ||
| 321 | - | ||
| 322 | - | ||
| 323 | - | ||
| 318 | + | * biblioteka sqlite jest albo | |
| 319 | + | * w katalogach systemowych lub | |
| 320 | + | * w katalogu plików wykonywalnych i katalogach Lazarus (lub bieżącego projektu) - ta opcja może działać tylko w systemie Windows | |
| 321 | + | * pod Linuksem umieść cmem jako pierwszy moduł w sekcji uses programu głównego | |
| 322 | + | * W Debianie, Ubuntu i innych dystrybucjach podobnych do Debiana, aby zbudować Lazarus IDE, musisz zainstalować pakiety libsqlite-dev/libsqlite3-dev, nie tylko sqlite/sqlite3 (dotyczy również OpenSuSe) | |
| 324 | 323 | ||
| 325 | 324 | #### Jak używać (podstawowe użycie) | |
| 326 | 325 | ||
| 327 | - | ||
| 326 | + | Zainstaluj pakiet znaleziony w katalogu /components/sqlite (zobacz instrukcje [[Install Packages|tutaj]]) | |
| 328 | 327 | ||
| 329 | - | ||
| 328 | + | W czasie projektowania ustaw następujące właściwości: | |
| 330 | 329 | ||
| 331 | - | ||
| 332 | - | ||
| 333 | - | ||
| 334 | - | ||
| 335 | - | ||
| 330 | + | * FileName: ścieżka do pliku sqlite [wymagana] | |
| 331 | + | * TableName: nazwa tabeli użytej w instrukcji sql [wymagana] | |
| 332 | + | * SQL: instrukcja SQL select [opcjonalna] | |
| 333 | + | * SaveOnClose: Wartość domyślna to false, co oznacza, że zmiany nie są zapisywane. Można to zmienić na true. [opcjonalna] | |
| 334 | + | * Active: Należy ustawić w czasie projektowania lub podczas uruchamiania programu. [wymagana] | |
| 336 | 335 | ||
| 337 | 336 | **Tworzenie tabeli (DataSet)** | |
| 338 | 337 | ||
| 339 | - | ||
| 338 | + | Kliknij dwukrotnie ikonę komponentu lub użyj elementu „Utwórz tabelę” z menu kontekstowego, które pojawia się po kliknięciu prawym przyciskiem myszy. Zostanie wyświetlony prosty, samoobjaśniający się edytor tabel. | |
| 340 | 339 | ||
| 341 | - | ||
| 340 | + | Oto wszystkie typy pól obsługiwane przez TSqliteDataset i TSqlite3Dataset: | |
| 342 | 341 | ||
| 343 | - | ||
| 344 | - | ||
| 345 | - | ||
| 346 | - | ||
| 347 | - | ||
| 348 | - | ||
| 349 | - | ||
| 350 | - | ||
| 351 | - | ||
| 352 | - | ||
| 353 | - | ||
| 354 | - | ||
| 342 | + | * Integer | |
| 343 | + | * AutoInc | |
| 344 | + | * String | |
| 345 | + | * Memo | |
| 346 | + | * Bool | |
| 347 | + | * Float | |
| 348 | + | * Word | |
| 349 | + | * DateTime | |
| 350 | + | * Date | |
| 351 | + | * Time | |
| 352 | + | * LargeInt | |
| 353 | + | * Currency | |
| 355 | 354 | ||
| 356 | 355 | **Pobieranie danych** | |
| 357 | 356 | ||
| 358 | - | ||
| 359 | - | ||
| 360 | - | ||
| 357 | + | Po utworzeniu tabeli lub na wcześniej utworzonej tabeli otwórz DataSet za pomocą metody Open. Jeśli właściwość SQL nie została ustawiona, zostaną pobrane wszystkie rekordy ze wszystkich pól, tak samo, jeśli ustawisz SQL na: | |
| 358 | + | ``` | |
| 361 | 359 | SQL := 'Select * from TABLENAME'; | |
| 362 | 360 | ``` | |
| 363 | 361 | ||
| 364 | 362 | **Wprowadzanie zmian do bazowego pliku danych** | |
| 365 | 363 | ||
| 366 | - | ||
| 367 | - | ||
| 368 | - | ||
| 364 | + | Aby użyć funkcji ApplyUpdates, zbiór danych musi zawierać co najmniej jedno pole, które spełnia wymagania klucza podstawowego (wartości muszą być UNIQUE, a nie NULL) | |
| 369 | 365 | ||
| 370 | - | ||
| 371 | - | ||
| 366 | + | Można to zrobić na dwa sposoby: | |
| 372 | 367 | ||
| 373 | - | ||
| 368 | + | * Ustaw właściwość PrimaryKey na nazwę pola klucza podstawowego | |
| 369 | + | * Dodaj pole AutoInc (jest to łatwiejsze, ponieważ TSqliteDataSet automatycznie obsługuje je jako klucz podstawowy) | |
| 374 | 370 | ||
| 375 | - | ||
| 371 | + | Jeśli spełniony jest jeden z dwóch warunków, po prostu wywołaj | |
| 372 | + | ``` | |
| 376 | 373 | ApplyUpdates; | |
| 377 | 374 | ``` | |
| 378 | 375 | ||
| 379 | - | ||
| 376 | + |  **Uwaga:** Jeśli obydwa warunki są ustawione, pole odpowiadające PrimaryKey jest używane do zastosowania aktualizacji. | |
| 380 | 377 | ||
| 381 | - | ||
| 378 | + |  **Uwaga:** Ustawienie klucza podstawowego na pole, które nie jest kluczem podstawowym, spowoduje utratę danych w przypadku wywołania funkcji ApplyUpdates, dlatego przed użyciem upewnij się, że wybrane pole nie zawiera wartości Null ani Unique. | |
| 382 | 379 | ||
| 383 | 380 | ##### Przykład Master/detail | |
| 384 | 381 | ||
| 385 | - | ||
| 382 | + | Różne przykłady relacji master/detail (np. relacja pomiędzy klientem a zamówieniem): | |
| 386 | 383 | ||
| 387 | - | ||
| 388 | - | ||
| 384 | + | * ogólny sposób SQLDB na wykonanie tego przy użyciu właściwości `DataSource`: | |
| 385 | + | * Konkretny przykład TSQLite3 używający lokalizację: [[TSqlite3 Przykład wzorca Master]]. | |
| 389 | 386 | ||
| 390 | 387 | #### Uwagi | |
| 391 | 388 | ||
| 392 | - | ||
| 393 | - | ||
| 394 | - | ||
| 395 | - | ||
| 396 | - | ||
| 397 | - | ||
| 389 | + | * Chociaż TSqliteDataset został przetestowany dla 10 000 rekordów i działał dobrze, to przechowuje wszystkie dane w pamięci, więc pamiętaj, aby pobrać tylko niezbędne dane (zwłaszcza w przypadku pól Memo). | |
| 390 | + | * Ten sam plik danych (właściwość Filename) może zawierać kilka tables/datasets | |
| 391 | + | * Kilka DataDets (różne kombinacje pól) można utworzyć jednocześnie przy użyciu tej samej tabeli | |
| 392 | + | * Możliwe jest filtrowanie danych za pomocą SQL-owej instrukcji WHERE, zamykanie i ponowne otwieranie DataSet (lub wywołanie metody RefetchData). Ale w tym przypadku kolejność i liczba pól muszą pozostać takie same | |
| 393 | + | * Możliwe jest również użycie złożonych instrukcji SQL przy użyciu aliasów, złączeń, widoków w wielu tabelach (pamiętaj, że muszą one znajdować się w tym samym pliku danych), ale w tym przypadku ApplyUpdates nie zadziała. Jeśli ktoś chce używać skomplikowanych zapytań i zastosować aktualizacje do pliku danych, napisz do mnie, a dam kilka wskazówek, jak to zrobić | |
| 394 | + | * Ustawienie nazwy pliku na plik danych sqlite nie utworzony przez TSqliteDataset i otwarcie go jest dozwolone, ale niektóre pola nie będą miały wykrytego prawidłowego typu pola. Będą one traktowane jako pola tekstowe. | |
| 398 | 395 | ||
| 399 | - | ||
| 396 | + | Ogólne przykłady można znaleźć w katalogu SVN fpc/fcl-db/src/sqlite | |
| 400 | 397 | ||
| 401 | 398 | ## Zobacz także | |
| 402 | 399 | ||
| 403 | - | ||
| 404 | - | ||
| 405 | - | ||
| 406 | - | ||
| 400 | + | * [[SQLdb Tutorial1]] Samouczek do Sqlite | |
| 401 | + | * [[SqlDBHowto]] Ogólne informacje o SQLDB | |
| 402 | + | * [[Working With TSQLQuery]] Informacje o TSQLQuery bazy danych SQL | |
| 403 | + | * [Witryna SQLite](<http://www.sqlite.org>) | |
| 407 | 404 | ||
| 408 | 405 | --- | |
| 409 | - | ||
| 406 | + | *From the Free Pascal wiki, page "SQLite/pl", as the Internet Archive kept it on 2024-09-08, last changed on 2021-11-21. Copyright stays with the author who wrote it, according to the old wiki's [[Licensing]] page. If you have concerns about this material, [message the admin](/wiki-contact).* |