Object Oriented Programming with Free Pascal and Lazarus/mk: what changed

Revision 2 to 3. Removed lines have a minus sign; added lines have a plus sign.

Old	New		Line
1	1		Постојат одлични прирачници за Pascal, но овој прирачник се обидува да го однесе почетникот понатаму во [[Glossary\|Објект-ориентирано програмирање]], што всушност претставува проширување на стандарден Pascal, предложено од Turbo-pascal, Delphi и FreePascal/Lazarus.
2	2
3	3		[[Glossary\|Објект]] претставува проширување на стандардниот Pascal [запис](http://wiki.lazarus.freepascal.org/Запис)
4	4
5	5		Стандардното програмирање во Pascal, врз основа на текст, е добро за креирање апликации, што како традиционалните Unix апликации, извршуваат една работа, но ја извршуваат добро. „Една работа“ што оваа програма ја извршува може да биде многу комплицирано дејство, а на корисникот може да му обезбеди неколку опции управувани од мени, но значително е ограничено придржувањето до наредбите што корисникот ги отчукува на тастатурата, како и слушањето на нивните одговори на терминалот или, пак, на печатачот.
6	6
7	7		Со цел да се обезбеди [[Glossary\|Графички кориснички интерфејс (GUI)]] вообичаено е да се повика некој вид метод на Објект-ориентирано програмирање (често користејќи [[Glossary\|C]] или една од неговите променливи или Visual Basic или една од променливите [[Glossary\|OO]] на Pascal, на пример, [[Glossary\|FreePascal]] со или без [[Glossary\|Lazarus]]).
8	8
9	9		Во GUI на корисникот му се прикажува екран со голем број слики, распоредени на структуриран начин, кој се состои од поставки на алатки или [[Glossary\|Widgets]], што се однесуваат на различни дејства, на пример:
10	10
11	11		- избирање од мени,
12	12		- oтворање или зачувување датотеки,
13	13		- поврзување на интернет,
14	14		- извршување нумерички пресметки итн.
15	15
16	16		Корисникот треба да го движи глувчето или друга алатка со стрелка/избирање низ екранот, со цел да избере дејства што треба да се извршат како одговор на кликање врз копчето од глувчето или од притискање тастер.
17	17
18	18		Иако системите за работа со комплексни графички кориснички интерфејс можат да се напишат во стандарден Pascal или скоро во секој друг јазик за програмирање, многу е полесно користењето на објект-ориентиран систем, во кој секој графички објект може да ги има сите свои особини, процедури и функции на екранот, што се однесуваат на нивната употреба, коишто се чуваат заедно во стандардна структура.
19	19
20	20		## Објекти – реална аналогија
21	21
22	22		Разгледајте ја аналогијата за примерок од крв, земена во болница или во лекарска ординација.
23	23
24	24		### Примерок од крв
25	25
26	26		Физичкиот примерок сигурно претставува објект; тој има многу информации, документи и други физички објекти што се однесуваат на него.
27	27
28	28		- Епрувета со примерок, на тип одреден со тестот што лекарот сака да го изврши.
29	29
30	30		- Локално правило (или метод, стандардна оперативна процедура) со цел да се насочи медицинската сестра или техничарот при земање примероци.
31	31		- кој тип на епрувета треба да се користи,
32	32		- како да се обработува примерокот,
33	33		- како да се чува, пред да се пренесе во лабораторија.
34	34
35	35		- Ознака на епруветата со детали за:
36	36		- идентификатор на примероци,
37	37		- име на пациентот и датум на раѓање,
38	38		- датум и време на земање,
39	39		- потребни тестови.
40	40
41	41		- Формулар за барање што е прикачен на примерокот додека се носи во лабораторија, со насочување за:
42	42		- ИД на примероци,
43	43		- ИД на лекарот кој го поднесува барањето,
44	44		- кои тестови ги бара лекарот,
45	45		- приложување на целосни детали за пациентот,
46	46		- можната дијагноза за која се бара потврдување.
47	47
48	48		Во белешките за пациентот се поставува копија од формуларот за барање, со цел лекарот да се потсети дека треба да очекува резултати во соодветно време.
49	49
50	50		- Во лабораторијата - локални методи за одредување:
51	51		- како да се анализира примерокот,
52	52		- какви машини треба да се користат,
53	53		- како да се калибрираат и управуваат машините,
54	54		- како да се чуваат и форматираат резултатите,
55	55		- како да му се врати извештај на лекарот.
56	56
57	57		Вистинските резултати претставуаат евиденција дека лекарот асистира при дијагностицирањето и копија од резултатите што се внесува во белешките за пациентот.
58	58
59	59		Физичкиот примерок треба да се задржи за забелешка, потврдување или за понатамошни тестови или, пак, може да се отстрани со истурање во лавабо или со спалување; ќе има метод во кој ќе се опише ова.
60	60
61	61		Нема потреба лекарот да ги запишува сите детали и инструкции секогаш кога се собира примерок; а всушност тој можеби има многу малку знаење за тоа како примерокот се обработува во лабораторија. Деталите од различните процеси се наследени од претходни собирања и анализи на примероци – ќе има генерички планови за целата серија,а примерокот, сите документации и податоци за него и основните методи се сметаат за комплексен објект.
62	62
63	63		Примерокот од крвта лекарот го гледа на ист начин како и резултатите, а за медицинските сестри и техничарите, примерокот, епруветата, ознаката и условите за чување, повторно оформуваат еден субјект.
64	64
65	65		### Друг пример - Автомобил
66	66
67	67		Ако не сакате крв, истиот тип на резонирање може да се примени кај автомобил што е однесен во гаража на поправка. Може да се состои од:
68	68
69	69		- физичко возило;
70	70		- документи во сопственост на сопственикот: регистрација и дозвола (вклучувајќи регистарски таблици), осигурување, сметки од купување, делови, поправки итн.;
71	71		- историјата за потрошувачка на гориво;
72	72		- визачите на кои им е дозволено да користат возила, заедно со нивните податоци за дозвола;
73	73		- евиденција за сервис во сопственост на гаражата;
74	74		- методи или процедури за рутинска проверка и одржување;
75	75		- методи за нерутински поправки итн.;
76	76		- информации за наплата за корисникот.
77	77
78	78		## Пример за програмирање
79	79
80	80		Доста беше претставувањето на реални примери! Ајде да се упатиме на главната цел: програмирање во FreePascal.
81	81
82	82		Ајде да ја разгледаме креацијата на едноставна форма со неколку управувачки елементи за апликација во FreePascal/Lazarus.
83	83
84	84		![](/wiki-images/2/2e/ObjectInspector-TForm-mk.png)
85	85
86	86		![](/wiki-images/1/1c/BlankForm-mk.png)
87	87
88	88		При стартување на Lazarus IDE, на програмерот му се претставува празен шаблон за дизајн на форма, на што му се иницира да постави различни управувачки елементи или објекти.
89	89
90	90		Ќе забележите дека претходно направената празна форма е веќе објект, со свои сопствени особини, на пример, позиција (Врв и Лево), големина (Височина и Широчина), боја, однапред зададен фонт за додавање текст итн.
91	91
92	92		------------------------------------------------------------------------
93	93
94	94		Ако на формата е поставен управувачки елемент Копче (тип TButton), тоа ќа има сопствена серија на особини, што можат да се прегледуваат во прозорецот на Објект-инспекторот.
95	95
96	96		Неколку од особините имаат имиња слични со оние за формата; ова е поради тоа што многу особини се Наследени од некоја стандардна класа на Предок, што наведува како треба да се дефинираат и да се извршат особините, од страна на предок-класите.
97	97
98	98		Освен особини, Објект-инспекторот, исто така, нуди јазиче наречено Настани, што им дава пристап на Извршувачите на настаните, тие претставуваат методи што им даваат инструкции на апликацијата за тоа како да се извршат дејствата како што е кликање со глувче на копче (OnClick) или, пак, некои промени во позицијата, големината или други особини (OnChange).
99	99
100	100		физичкиот изглед на Копчето на формата, заедно со сите свои особини и методи за извршување настани, треба да се гледаат како еден субјект или Објект во Pascal.
101	101
102	102		![](/wiki-images/f/fc/ObjectInspector-TButton-mk.png)
103	103
104	104		![](/wiki-images/1/1e/FormWithButton-mk.png)
105	105
106	106		![](/wiki-images/1/1d/Source_FormWithButton1-mk.png)
107	107
108	108		## Објект-ориентирано проширување на стандарден Pascal
109	109
110	110		Структурата за евиденција во Pascal е проширена со дефинирање
111	111
112	112		### Објект
113	113
114	114		Објект претставува посебен тип на евиденција. Евиденцијата ги содржи сите полиња што се декларирани во дефиницијата за Објектот (исто како и конвенционална евиденција), но сега процедурите и функциите можат да се декларираат како да се дел од евиденцијата и се чуваат како покажувачи за методите што се однесуваат на типот на објектот.
115	115
116	116		На пример, еден објект може да содржи ред на реални вредности, заедно со Методот за пресметка на просечната вредност.
117	117
118		-	~~`Type`\~~
119		-	~~` Average = Object`\~~
120		-	~~` NumVal: Integer;`\~~
121		-	~~` Values: Array [1..200] of Real;`\~~
122		-	~~` Function Mean: Real; { calculates the average value of the array }`\~~
123		-	~~` End;`~~
	118	+	``` pascal
	119	+	Type
	120	+	Average = Object
	121	+	NumVal: Integer;
	122	+	Values: Array [1..200] of Real;
	123	+	Function Mean: Real; { calculates the average value of the array }
	124	+	End;
	125	+	```
124	126
125	127		Објектите можат да „наследат“ полиња и методи за „родител“-објекти. Ова значи дека овие полиња и методи можат да се користат ако биле вклучени во Објектот, декларирани како „дете“-објект.
126	128
127	129		Освен ова, претставен е концепт за видливост: можат да се декларираат полиња, процедури и функции како јавни, заштитени и приватни. Како однапред назначени, полињата и методите се јавни и можат да се експортираат надвор од тековниот модул. Заштитени полиња или методи се достапни само во објектите што потекнуваат од тековниот предок-објект. Полиња или методи што се декларирани како приватни, единствено се достапни во тековниот модул: нивниот обем е ограничен на вградувањето на тековната датотека.
128	130
129	131		### Класа
130	132
131	133		Објектите не се користат многу често сами по себе во FreePascal и Lazarus; наместо тоа, во голем обем се користат Класи. Класата се дефинира на скоро ист начин како и Објектот, но повеќе претставува покажувач на Објект, отколку самиот Објект. Формално, ова значи дека Класата е назначена на Heap од програмата, додека Објектот е назначен на Stack.
132	134
133	135		Ова е едноставен пример за типична декларација на Класа:
134	136
135		-	~~`{-----------------------------------------}`\~~
136		-	~~`{example of Class declaration from the LCL}`\~~
137		-	~~`{-----------------------------------------}`\~~
138		-	~~` TPen = class(TFPCustomPen)`\~~
139		-	~~` private`\~~
140		-	~~` FColor: TColor;`\~~
141		-	~~` FPenHandleCached: boolean;`\~~
142		-	~~` FReference: TWSPenReference;`\~~
143		-	~~` procedure FreeReference;`\~~
144		-	~~` function GetHandle: HPEN;`\~~
145		-	~~` function GetReference: TWSPenReference;`\~~
146		-	~~` procedure ReferenceNeeded;`\~~
147		-	~~` procedure SetHandle(const Value: HPEN);`\~~
148		-	~~` protected`\~~
149		-	~~` procedure DoAllocateResources; override;`\~~
150		-	~~` procedure DoDeAllocateResources; override;`\~~
151		-	~~` procedure DoCopyProps(From: TFPCanvasHelper); override;`\~~
152		-	~~` procedure SetColor`\~~
153		-	~~` (const NewColor: TColor; const NewFPColor: TFPColor); virtual;`\~~
154		-	~~` procedure SetFPColor(const AValue: TFPColor); override;`\~~
155		-	~~` procedure SetColor(Value: TColor);`\~~
156		-	~~` procedure SetMode(Value: TPenMode); override;`\~~
157		-	~~` procedure SetStyle(Value: TPenStyle); override;`\~~
158		-	~~` procedure SetWidth(value: Integer); override;`\~~
159		-	~~` public`\~~
160		-	~~` constructor Create; override;`\~~
161		-	~~` destructor Destroy; override;`\~~
162		-	~~` procedure Assign(Source: TPersistent); override;`\~~
163		-	~~` property Handle: HPEN read GetHandle write SetHandle; deprecated;`\~~
164		-	~~` property Reference: TWSPenReference read GetReference;`\~~
165		-	~~` published`\~~
166		-	~~` property Color: TColor read FColor write SetColor default clBlack;`\~~
167		-	~~` property Mode default pmCopy;`\~~
168		-	~~` property Style default psSolid;`\~~
169		-	~~` property Width default 1;`\~~
170		-	~~` end;`~~
	137	+	``` pascal
	138	+	{-----------------------------------------}
	139	+	{example of Class declaration from the LCL}
	140	+	{-----------------------------------------}
	141	+	TPen = class(TFPCustomPen)
	142	+	private
	143	+	FColor: TColor;
	144	+	FPenHandleCached: boolean;
	145	+	FReference: TWSPenReference;
	146	+	procedure FreeReference;
	147	+	function GetHandle: HPEN;
	148	+	function GetReference: TWSPenReference;
	149	+	procedure ReferenceNeeded;
	150	+	procedure SetHandle(const Value: HPEN);
	151	+	protected
	152	+	procedure DoAllocateResources; override;
	153	+	procedure DoDeAllocateResources; override;
	154	+	procedure DoCopyProps(From: TFPCanvasHelper); override;
	155	+	procedure SetColor
	156	+	(const NewColor: TColor; const NewFPColor: TFPColor); virtual;
	157	+	procedure SetFPColor(const AValue: TFPColor); override;
	158	+	procedure SetColor(Value: TColor);
	159	+	procedure SetMode(Value: TPenMode); override;
	160	+	procedure SetStyle(Value: TPenStyle); override;
	161	+	procedure SetWidth(value: Integer); override;
	162	+	public
	163	+	constructor Create; override;
	164	+	destructor Destroy; override;
	165	+	procedure Assign(Source: TPersistent); override;
	166	+	property Handle: HPEN read GetHandle write SetHandle; deprecated;
	167	+	property Reference: TWSPenReference read GetReference;
	168	+	published
	169	+	property Color: TColor read FColor write SetColor default clBlack;
	170	+	property Mode default pmCopy;
	171	+	property Style default psSolid;
	172	+	property Width default 1;
	173	+	end;
	174	+	```
171	175
172	176		Ќе забележите дека оваа класа е дефинирана како пример за друг родител или предок класа (TFPCustomPen) од која таа наследува. Има некои сопствени полиња, групирани под:
173	177
174	178		- Приватно – ова значи дека елементите дефинирани овде се достапни или видливи замо за други класи или процедури/функции, дефинирани во истиот програмски модул (овој пример е од Графика, па која било од другите класи, на пример, TBitMap, TPicture итн. во истиот модул ќе можат да ги користат). Всушност, ова се локални променливи (на пример, FColor, FPenHandleCached) или методи што се користат локално (GetHandle, SetHandle), но можат да се користат или да се однесуват на елементи објавени во одделите заштитено или јавно.
175	179		- Приватно – ова значи дека елементите дефинирани овде се достапни или видливи само за класи што потекнуваат од оваа класапредок и ги наследуват нејзините особини или методи.
176	180		- Приватно – ова значи дека елементите дефинирани овде се достапни или видливи само за класи што потекнуваат од оваа класапредок и ги наследуват нејзините особини или методи.
177	181		- Објавени – е исто како и одделот јавно, но компајлерот, исто така, генерира тип на информација потрабна за автоматски тек на овие класи. Често листата на објавени елементи се појавува во Објект-инспекторот на Lazarus; Ако не постои објавена листа, тогаш сите јавни полиња обично се појавуваат во Објект-инспекторот.
178	182
179	183		### Методи
180	184
181	185		Методот е ист како и стандардната процедура или функција, но може да има некои дополнителни директиви.
182	186
183	187		Некои од методите дефинирани погоре се означени со директива виртуелно; други пак се означени со директивапрескокни.
184	188
185	189		- Виртуелно значи дека типот или вистинскиот пример за методот не е познат во времето на компајлирање, но се избира во времето на извршување, во зависност од тоа која потпрограма, всушност, го повикува методот. Може да се смета како носител на место во дефиницијата на класата.
186	190
187	191		- Прескокни значи дека во време на извршување, локално дадената дефиниција може да го заземе местото на дефиниција, наследена од предок-класа, особено ако станува збор за виртуелно. Ако посебно сакате да го употребите методот дефиниран во предок класата, понекогаш е потребно специјално да го повикате со клаузата наследено.
188	192
189	193		Методите без виртуелна директива или директива за прескокнување се статични методи (стандарден тип во Pascal). Оние со виртуелна директива или директива за прескокнување се динамични.
190	194
191	195		Посебни примери за методи се:
192	196
193	197		- Креирај - конструктор за класа, што се грижи за доделување меморија, собирајќи ги сите информации потребни за конфигурирање/инсталирање на различни особини.
194	198		- Уништи - уништувач за класа, којшто на уреден и логичен начин ги отстранува сите делови на класата од системот и ги враќа сите нејзини извори за системот во повторна употреба.
195	199
196	200		### Особини
197	201
198	202		Особините се исти како и обичните полиња во конвенционален запис во Pascal, но тие можат да имаат читај и/или пишувај назначувачи.
199	203
200	204		- Назначувачот читај претставува поле или функција, која враќа резултат од точниот тип за особината. Во горенаведениот пример, особината Боја има назначувач за читање FColor, што претставува локална променлива што ја содржи вредноста што треба да се употреби. Ако одредена особина има читај, но нема пишувај назначувач, тогаш може само да се прочита.
201	205		- Назначувачот пишувај претставува поле или процедура, што ќе ја складира вредноста на особината на одредена локација. Во горенаведениот пример, особината Боја има назначувач SetColor, што претставува процедура (дефинирана во одделот заштитено) за впишување на вредноста за бојата на некоја одредена локација. Ако одредена особина има пишувај, но нема читај назначувач, тогаш може само да се пишува.
202	206		- Однапред назначено – ќе забележите дека е возможно да поставите однапред назначена вредност за особината. На пример, Боја - овде се дава однапред назначена вредност clBlack, или црна, во моментот на креирање. Понатаму може да се даде друга вредност, со програмирање на исказ за назначување, или во Објект-инспекторот.
203	207
204	208		## Дополнителни информации
205	209
206	210		Со ова само површински ја обработивме оваа тема. За повеќе детали, на читачите им се препорачува да ги прочитаат упатствата [FreePascal](http://lazarus-ccr.sourceforge.net/fpcdoc/ref/ref.html), особено Поглавје 5 (Објекти) и 6 (Класи).
207	211
208	212		--Kirkpatc 11:04, 20 July 2008 (CEST)
209	213
210	214		---
211	215		From the Free Pascal wiki, page "Object Oriented Programming with Free Pascal and Lazarus/mk", as it stood on 2015-06-19 after a change by FTurtle, out of the wiki's dump of 2024-05-26. Copyright stays with the author who wrote it, according to the old wiki's [[Licensing]] page. If you have concerns about this material, [message the admin](/wiki-contact).

Back to history